* Un río de pneumáticos

Dende o Colectivo Patrimonio dos Ancares vimos de presentar senllos escritos ante a Consellería de Medio Ambiente e a Confederación Hidrográfica do Cantábrico para denunciar o verquido masivo de pneumáticos nun río ao seu paso polo municipio de Becerreá.

 

Trátase do río Aira da Ponte e do seu tributario o regueiro de Penas que desembocan no río Narón, e este no Navia.

 

Ao longo duns 1.500 metros, no mesmo cauce de ambos os dous ríos (un quilómetro no caso do Aira da Ponte e cincocentos metros no de Penas), comprobamos que ao longo dos anos foron depositándose ducias e ducias de pneumáticos de camións e tractores, e en menor medida de turismos.

 
 
 

Ata o ano 2005 en que foi clausurado, a carón da estrada local que comunica as poboacións de Ouselle con Montaña da Agra, houbo un vertedoiro de residuos municipais utilizado polos concellos da zona e de empresas privadas. Se a maioría dos residuos eran depositados no sitio habilitado ao efecto, os pneumáticos tirábanse polo monte abaixo, indo a parar aos ríos citados que discorren a uns 250 metros de distancia. Cando se selou o vertedoiro, os responsables obviaron os centos de rodas de caucho que terminaron nos cauces e que debido á forza da auga foron arrastradas río abaixo.

 
 
O peso de cada pneumático depende da súa medida, pero se lle damos un peso medio de 200 quilos para o dun tractor, e de 50 quilos para o dun camión, nos tramos que percorrimos acumúlanse unhas catro toneladas de rodas. E falamos só dos sitios visibles xa que moitas zonas do cauce é imposible divisalas debido á maleza, ademais de que moitos pneumáticos, como puidemos comprobar, atópanse practicamente enterrados baixo a auga.

 
 
 

Paralela e a carón do río Aira da Ponte, por unha fermosa paisaxe, discorre o coñecido como Camín da Antiga por onde pasaba a vía romana XIX que unía As Pontes de Gatín e o castro romanizado de Ouselle. goa que este tramo da calzada romana, sinalizado (un dos fitos que indican o seu paso apenas se ve por estar cuberto pola maleza), ofreza o triste espectáculo das rodas de caucho inzando o cauce.

 
 

Ademais do impacto visual, está, tamén, o ecolóxico, convertendo o depósito de pneumáticos nun auténtido atentado contra o entorno, contaminando as limpas augas e o hábitat das distintas especies animais. Os pneumáticos non son biodegradables, cada roda leva goma galvanizada, aceiro, unha parte téxtil, ademais de compoñentes químicos como azufre, óxido de zinc, etc., altamente nocivos para o medio ambiente.

 
 

Polo anterior, pedímoslle aos organismos competentes que procedan á urxente limpeza dos cauces. Tamén nos diriximos ao Concello de Becerreá para que se poñan en contacto con quen corresponda para limpar o cauce e valorizar este entorno paisaxístico e histórico.




* Ruta dos muíños (Pedrafita do Cebreiro)

No concello de Pedrafita do Cebreiro consérvanse arredor de medio cento de muíños hidráulicos para a moenda de cereais distribuídos polas parroquias do Cebreiro, Hospital, Padornelo, Lousada, Louzarela, Riocereixa e Zanfoga.

 

A súa antigüidade vai dende o século XVII ao XIX, se ben hai algúns con orixe na Baixa Idade Media, vencellados ao clero e casas señoriais que despois foron pasando a mans particulares. Moitos permaneceron en funcionamento ata ben entrado o século XX.

 

Por considerala unha zona etnográfica de primeira orde, centrámonos nos muíños situados ao norte do concello, enmarcados, por outra parte, nunha fermosísima paraxe. En menos de dez quilómetros, seguindo a estrada local que dende a N-VI vai a carón do río Navia ata a aldea de Busnullán, documéntanse 24 exemplares catalogados pola Xunta de Galicia e que tamén figuran no PXOM do Concello.

 

De pequeno tamaño, son de planta cadrada ou rectangular, construídos con pedra da zona á beira do río Navia e de pequenos regueiros tributarios do mesmo. Nalgúns vense cruces gravadas e a data de construción. Tamén se conservan varios sistemas hidráulicos para a captación, retención e distribución das augas, así como as levadas e regos (caudal do río desviado para mover o muíño) que conducían a auga aos cubos (estruturas cilíndricas de pedra para almacenar a auga).

 

Despois de percorrelos, dende o Colectivo Patrimonio dos Ancares constatamos que o seu estado de conservación é, polo xeral, de malo ou en situación de semirruína. Trátase dos conxuntos coñecidos como Os Negredos, Regueiro do Real, Regueiro Navallos, Regueiro da Barreira e Busnullán.

 

O grupo máis interesante é o da aldea de Busnullán, na parroquia de Padornelo. Trátase de seis muíños dispostos en fervenza sobre a ladeira do monte, aproveitando así a caída da auga do regueiro de Busnullán para o movemento dos rodicios (peza do muíño que xira ao recibir a auga poñendo en movemento a moa). A súa disposición é como a dos coñecidísimos muíños do Folón, no concello do Rosal (Pontevedra), declarados Ben de Interese Cultural.

 
 

Se ben sabemos que todos os muíños son de propiedade particular e o Concello non pode actuar sen o permiso dos propietarios, si sería desexable que se puxera en contacto cos donos para que procederan á limpeza da maleza que cubre moitos deles e da súa contorna, informándoos, por outra parte, das posibles axudas para a súa restauración (hai anos foi restaurado un con fondos FEDER). Varias asociacións de fóra da comarca e persoas a título individual puxéronse en contacto con nós, botando en falta a súa sinalización polo que o día 16 de marzo de 2018 solicitamos ao Concello que estude a posibilidade de colocar uns paneis que, de forma didáctica, informe da función que cumprían e a importancia que tiveron na socio-economía da zona.

 
 

A continuación achegamos o mapa coa situación dos muíños. Para iniciar a ruta tomar a estrada local que dende a N-VI, entre As Nogais e Pedrafita do Cebreiro, parte pola dereita ao pasar San Pedro. (Para ampliar o mapa, clicar sobre o mesmo).




* O Canto dos Meatos (Coea, Navia de Suarna)

A aldea de Coea, na parroquia de Castañedo (Navia de Suarna), atópase no límite con Asturias, aos pés do Monte Maior e sobre o río Navia.

 

Segundo algúns autores, en Coea está a orixe do emperador romano Teodosio I o Grande (347-395). Se ben é certo que a maior parte dos investigadores sitúan o seu nacemento en Coca (Segovia), non faltan os que o trasladan a Galicia. Benito Vicetto identifica Coca coa parroquia de San Salvador de Coea, en Castro de Rei, mais Amor Meilán inclínase pola Coea de Navia de Suarna. 

Non moi lonxe da aldea está o monte coñecido como da Madanela. Contáronnos que recibe o nome porque no lugar apareceu unha imaxe da Madanela, a seguidora de Xesús, que os veciños trasladaron para a capela que hai na poboación, feito que, ao parecer, non apracía á santa que sempre volvía para o sitio onde a atoparan. 

 

Nas inmediacións tamén se localiza un lugar chamado O Canto dos Meatos ou Melatos, referencia, segundo as xentes de Coea, a uns moradores de raza pequena. Dise que unhas tumbas feitas con laxes que apareceron no sitio ao arar a terra (foron destruídas) formarían parte do cemiterio destes antigos habitantes. No lugar hai tamén unha fonte escavada na rocha que é onde ían a recoller a auga.

 

Malia a lenda, cremos que o nome de meatos ou melatos podería facer alusión a un lugar onde recluían aos leprosos (malatos) e que o camposanto estaría destinado a enterrar aos enfermos que ían morrendo por causa do fatídico mal.

* O roubo do Ecce Homo do Carballín (Becerreá)

Ata o ano 2010 ou 2011, no Carballín, unha pequena aldea de tres ou catro casas da parroquia de Cadoalla, situada a carón da vella N-VI, había un peto de Ánimas coa imaxe dun Ecce Homo. Tratábase dunha modesta e pequena talla en madeira que representaba unha das imaxes máis veneradas do concello de Becerreá. Xa con anterioridade, en varias ocasións roubaran as esmolas que lle depositaban os devostos. O Ecce Homo nunca apareceu, só o peto, baleiro, tirado nun monte próximo.

   

As fotos son do amigo e veciño Sabino García González. Non lembra Sabino a data exacta de cando as fixo, pero dinos que foron sacadas entre o 1983 e 1985. A importancia deste documento é dobre. Primeiro porque quizais se trate das únicas imaxes que se conservan, e polo outro porque se trata do único peto documentado no concello de Becerreá e, que nós saibamos, da comarca dos Ancares.

 

As Festas do Santo, como popularmente se coñece ao Ecce Homo de Cadoalla, celébranse a mediados do mes de setembro no Souto da Bouza de Saa, preto da igrexa parroquial e dun primitivo castro. Os veciños acostuman a montar uns casetos ateigados de comida e bebida. 

 

O culto ao santo vén do ano 1727 cando o cura, don Xosé Valcárcel Quiroga, mercou a imaxe, pagando a metade en cartos e a outra metade en misas. En tempos, os veciños acodían á igrexa con trigo ou centeo que logo era vendido para mantemento do santuario. Destes cartos, o párroco recibía unha parte xa que, segundo sentenza do Tribunal Eclesiástico de 1761, tiña dereito á quinta parte das esmolas que se recadaran durante o ano. Ao santo acódese para pedir un favor ou para agradecerlle un xa conseguido. Como protección, adoitábase arrincar unha estela da porta do templo e gardala na casa. O párroco impón a imaxe do santo por riba da cabeza do devoto, dicindo a seguinte xaculatoria: "Que el sexa para ti, o camiño, a verdade e a vida". Moitos penitentes pasan un pano pola imaxe do Ecce-Homo e logo úsanna cunha finalidade preventiva e curativa. Hai algúns anos traían exvotos representando o corpo humano e tamén animais: vacas, cochos, xatos, etc.